Man kinh thay doi cua co the phu nuI. Mãn Kinh

Về phương diện sinh lý học, mãn kinh(menopause) là một diễn biến bình thường trong chu kỳ tăng trưởng của người phụ nữ. Đó là sự nối dài của giai đoạn có kinh nguyệt mỗi tháng với khả năng sanh đẻ sang thời kỳ mà cả hai chức năng trên đều không còn nữa, quá trình này đến một cách tự nhiên. Tuổi mãn kinh trung bình là 51 và không thay đổi từ hơn 125 năm qua.

Tại Việt Nam tuổi mãn kinh trung bình nằm trong khoảng 49-50 tuổi theo nghiên cứu của Dương Thị Cương, nghiên cứu của Cao Ngọc Thành cho thấy mãn kinh ở tuổi sớm hơn. Chị em phụ nữ đừng coi hết kinh như một dấu hiệu vào già, với nhiều lo lắng như là :không còn đẹp nữa, cơ thể xệ ra, mất vẻ duyên dáng hấp dẫn, lại không còn khả năng sinh sản. Tất cả những thay đổi khi tới tuổi mãn kinh cũng là điều mà nhiều người nữ ưu tư vậy phải làm gì để chị em đón nhận mãn kinh với mọi bình tĩnh, thích nghi, để ở tuổi nào chị em phụ nữ sống theo tuổi đó, sống rất tích cực.

Chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ có thể được phân chia thành hai phần: chu kỳ buồng trứng và chu kỳ tử cung. Trong một chu kỳ 28 ngày thường sự phóng noãn xảy ra vào ngày thứ 14. Giai đoạn chế tiết đặc trưng bởi ảnh hưởng của progesterone cùng với estrogen tác động lên tế bào. Khi không có sự làm tổ của phôi, sự chế tiết của các tuyến ngừng lại và xảy ra sự phá vỡ không đều lớp màng rụng chức năng. Kết quả làm bong lớp nội mạc này, gây nên hành kinh. Sự thoái hoá của hoàng thể và tụt giảm đột ngột các sản phẩm chế tiết estrogen và progesterone là nguyên nhân của bong niêm mạc. Một chu kỳ kinh nguyệt bình thường kéo dài 21-35 ngày, thời gian hành kinh 2-6 ngày và lượng máu mất trung bình 20-60ml.

Từ ngày xưa, người ta đã nghĩ là buồng trứng giữ vai trò quan trọng trong đời sống nữ giới. Trên lý thuyết, thời kỳ mãn kinh được coi như bắt đầu khi kinh nguyệt xuất hiện lần cuối cùng. Nhưng thực tế, nó phải diễn ra khi đã mất kinh được một năm với một số thay đổi cơ thể. Thời kỳ mãn kinh chỉ ghi nhận qua hồi cứu sau 12 tháng liên tục không hành kinh.

Với người được giải phẫu cắt bỏ tử cung và buồng trứng, hoặc do biến chứng của hóa trị liệu, thì mãn kinhcó thể  xẩy ra liền ngay sau đó. Trong đời sống sinh lý người phụ nữ, từ lúc sinh ra đến tuổi mãn kinh thì sự thay đổi của hệ thống cơ thể  diễn ra gồm 5 giai đoạn từ tuổi ấu thơ, tuổi dậy thì, tuổi trưởng thành, tuổi mãn kinh và tuổi già. Tuổi mãn kinh là thời kỳ chuyển đổi chức năng của người phụ nữ, nó có nhiều thay đổi trong cơ thể từ chỗ hoạt động mạnh mẽ sang trạng thái thoái dần rồi kết thúc, các triệu chứng của mãn kinh rất đa dạng và có thể ảnh hưởng trầm trọng đến chất lượng cuộc sống của người phụ nữ sau mãn kinh.

Ở thời kỳ mãn kinh được diễn biến qua ba giai đoạn, thời kỳ tiền mãn kinh, thời kỳ tắt kinh và thời kỳ hậu mãn kinh. Giai đoạn thời kỳ tiền mãn kinh  chu kỳ kinh nguyệt bị rối loạn, kỳ kinh và lượng kinh cũng biến đổi khác nhau, do nang noãn trong buồng trứng không còn nhạy cảm với nội tiết tố, nang noãn bị giảm hẳn ít đi và phát dục không đầy đủ, thậm chí không chín được để rụng, sau đó chức năng của buồng trứng ngày càng yếu đi, lượng estrogene tiết ra giảm đi đến mức không đủ để làm cho nội mạc tử cung bong ra và dẫn đến tình trạng tắt kinh.

Tuổi mãn kinh được quyết định một phần bởi di truyền, một số các yếu tố môi trường có thể làm thay đổi tuổi mãn kinh: hút thuốc lá làm mãn kinh sớm trong khi uống rượu làm mãn kinh xảy ra chậm, hút thuốc lá làm mãn kinh sớm gấp 1,43 lần so với người không hút, nguy cơ này vẫn còn cao gấp 1,21 lần ở người trước đây có hút thuốc lá. Không có con hoặc sinh con sớm cũng làm mãn kinh sớm hơn Thuốc ngừa thai uống không ảnh hưởng đến tuổi mãn kinh. Vào cuối thời kỳ tắt kinh, buồng trứng người phụ nữ bị xơ hóa, teo nhỏ và mất hẳn chức năng nội tiết.

II.Thay đổi ở cơ thể khi mãn kinh

Mãn kinh không phải là việc xẩy ra đầu hôm sớm mai, mà đi qua một giai đoạn chuyển tiếp với chu kỳ kinh nguyệt rối loạn tháng có tháng không, dài ngắn bất thường, đây là giai đoạn quanh mãn kinh, một giai đoạn có những thay đổi đáng kể về tâm lý, toàn thân và nội tiết xảy ra trong giai đoạn chuyển tiếp sang giai đoạn mãn kinh. Giai đoạn quanh mãn kinh bao gồm những thay đổi của chu kỳ rụng trứng cho đến mất kinh và đặc trưng bởi kinh nguyệt bất thường. Biểu hiện lâm sàng rõ nhất của giai đoạn quanh mãn kinh là kinh nguyệt ngày càng bất thường Hai phần ba người nữ chịu đựng nhiều thay đổi, khó chịu trong cơ thể như:

Da, tóc thì kém mềm mại, khô và nhăn, trổ đồi mồi, tóc khô, rụng, dễ gãy. Trọng lượng cơ thể nặng cân hơn, tăng trọng lượng dễ dẫn đến thừa cân hay béo phì, mỡ tích tụ nhiều ở vùng bụng và đùi, dễ bị loãng xương do thiếu nội tiết, mất dần canxi và chất khoáng.

Man kinh thay doi cua co the phu nu

Những xáo trộn của thời kỳ này như đau đầu, mất ngủ, mệt mỏi, hay quên, giảm thị lực, tê các đầu chi, nôn mửa, ù tai hoa mắt, chóng mặt, chán ăn, bốc hỏa, trầm uất diễn đạt tư duy trầm lặng, thất vọng, chán nản, có khi cảm thấy mình bị suy sụp, đa nghi phiền muộn, lo lắng. Tâm thần cũng có nhiều thay đổi đáng kể. Nhiều người có tâm trạng lo âu, buồn chán, không thiết gì đến sự đời. Tính tình trở nên nóng nẩy, dễ bị kích thích, hay gây gổ với những người xung quanh. Họ thường cảm thấy bồn chồn ngồi đứng không yên.

Tế bào cơ quan sinh dục rất nhạy cảm với sự giảm thiểu của estrogen. Niêm mạc sinh dục teo mỏng dần, khô dễ bị xây xước và nhiễm trùng, giao hợp đau,  âm hộ – âm đạo, ngứa, rát, ngực teo nhỏ và xệ xuống.

Nhiễm trùng đường tiểu cũng thường xẩy ra vì những thay đổi trên cộng với sự thay đổi môi trường sinh học. Có thể gặp thể viêm bàng quang mãn kinh không do vi khuẩn. Thêm vào đó là những cơn nhức đầu như búa bổ, đau bụng ngầm ngầm rất khó chịu. Hệ thống mạch máu dãn nở, máu dồn nhiều về mặt, đầu, ngực làm cho nhiệt độ trên da tăng tạo ra những cơn nóng hừng hực. Cảm giác này kéo dài hai ba phút, đôi khi cả giờ. Nhiều khi trong người mệt mỏi hoặc rất là căng thẳng.

Nhiều phụ nữ đêm không ngủ được. Người nhiều khi đổ mồ hôi, cứ phải để quạt hoặc chạy máy lạnh tối đa, muốn tắm hay ngâm người trong bồn nước lạnh cho giảm cơn bốc hỏa. Có tới 75% người nữ bị triệu chứng nóng này, và phải chịu đựng trong thời gian dài. Điểm đáng lưu ý là phụ nữ Á châu ít bị  hơn vì trong thực phẩm của họ có hóa chất phytoestrogen, rất nhiều trong đậu nành.

Hậu quả xa của giảm thiểu estrogen là nguy cơ loãng xương và bệnh tim mạch. Loãng xương là một hiện tượng hay gặp nhất. Xương sống lưng, xương đùi rất dễ gẫy khi té nhẹ hoặc va chạm. Xương được tạo nên bởi chất hữu cơ và nhiều khoáng chất, nhất là calcium và phosphate. Estrogen có tác dụng tăng cường phẩm chất, độ cứng của xương và có thể trì hoãn hiện tượng rỗ xương. Vào thời kỳ mãn kinh, xương trở nên sốp, dòn vì calcium tan vào dòng máu. Bình thường, estrogen có tác dụng tăng lượng cholesterol lành HDL và làm giảm lượng cholesterol dữ LDL trong máu. Khi giảm thiểu Estrogen ở tuổi mãn kinh sẽ tăng nguy cơ bệnh tim mạch, nhồi máu cơ tim

III. Điều trị.

Ngày nay, tiến bộ y khoa đã mang tới nhiều phương thức trị liệu để người nữ hết kinh có thể an vui với sự chuyển tiếp này. Người nữ trải qua một phần ba cuộc đời với cuộc sống thời kỳ mãn kinh. Thường thì khoảng 30% chị em hết kinh rất tự nhiên. Số còn lại sẽ chịu đựng một vài khó khăn do các thay đổi trong cơ thể, đặc biệt khi có hậu quả xấu như loãng xương.

Với những khó khăn không kéo dài và người nữ có thể thích nghi được, nếu hiểu rõ vấn đề. Cần có sự giải thích rõ ràng mãn kinh không phải đánh dấu sự chấm dứt của hoạt động tình dục, hết hấp dẫn; rằng đó chỉ là sự chuyển tiếp sang một giai đoạn mới.

1-Kích thích tố thay thế

Vào thời kỳ mãn kinh, estrogen giảm trông thấy. Cho nên mãn kinh cần được trị liệu thay thế (Replacement therapy). Tuy nhiên kích thích tố thay thế ( Hormone replacement Therapy-HRT) cũng gây ra vài rủi ro nếu dùng lâu, do đó việc sử dụng cần được cân nhắc kỹ cho từng cá nhân. Cần được bác sĩ theo dõi và khám phụ khoa định kỳ, làm Pap Smears và chụp phim vú để phát hiện bất thường. Estrogen có thể dùng dưới dạng uống, chích, dán trên da. Nếu dùng dưới 5 năm thì ít có nguy cơ bị ung thư vú.

2- Cần ăn uống điều độ, cân bằng với đầy đủ loại sinh tố, khoáng chất calcium, phosphate, ăn chế độ ít chất béo. Cũng nên bớt ăn gia vị cay chua để giảm cơn nóng mặt. Để tránh những cơn bốc hỏa là triệu chứng thường gặp ở tuổi mãn kinh, ta cần uống nhiều nước, đủ lượng nước trong ngày từ 1 đến 2 lít, tránh đồ uống có cồn hay cà phê vì chúng làm tăng mức độ khó chịu của cơn bốc hỏa, mặc quần áo thoáng mát. Cần cân bằng chế độ dinh dưỡng, ăn uống đầy đủ các chất, bổ sung nhiều vitamin nhóm B,ăn uống nhiều thực phẩm có nguồn gốc từ đậu nành. Tránh các thức ăn có nhiều muối.

3- Tập thể dục đều đặn làm tăng độ cứng chắc của xương cũng như làm phấn khởi tinh thần. Thể dục với các bài tập phù hợp sẽ giúp duy trì vóc dáng gọn gàng, giúp tinh thần minh mẫn, lạc quan. Mặc quần áo nhẹ, chất liệu mát thoải mái; nhà cửa thoáng khí, mát mẻ có thể làm bớt những cơn bốc nóng.

4 – Trong đời sống vợ chồng, để tránh các tổn thương niêm mạc gây đau do khô teo ở âm hộ – âm đạo, có thể dùng các chất bôi trơn như KY để tăng độ cảm giác, nên trao đổi thẳng thắn và chân tình về sức khỏe và tâm lý trong giai đoạn này, chồng cần có trách nhiệm, biết cảm thông để cùng chia sẻ.

Người phụ nữ cần trang bị cho mình kiến thức khoa học nhất định và xem đây là tiến trình diễn tiến bình thường trong cuộc sống của người phụ nữ. Phụ nữ Á châu được ghi nhận có ít triệu chứng mãn kinh hơn các châu khác vì ăn nhiều sản phẩm của đậu nành, chứa nhiều isoflavones và phytosterols, các chất này có công dụng như estrogens tác dụng lên các hệ cơ quan. Về tâm sinh lý, cần tạo cho mình có một cuộc sống với môi trường vui tươi – thoải mái, tránh những lo âu phiền muộn, xây dựng một kế hoạch làm việc thật khoa học nhằm tạo điều kiện thuận lợi để không ngoài mục đích bảo vệ sức khỏe. Chị em cần khám phụ khoa định kỳ 6 tháng một lần để phát hiện và xử trí kịp thời khi có các bệnh phụ khoa.

IV. Kết luận

Mãn kinh là vấn đề về sức khoẻ không thể tránh khỏi ở một người phụ nữ nào, mãn kinh không phải là một bệnh, mãn kinh là một phần trong đời sống sinh lý bình thường của người phụ nữ, vì vậy mỗi chúng ta cần trang bị những kiến thức cơ bản về tiền mãn kinh và mãn kinh để tự chăm sóc mình, hiểu được biểu hiện của tiền mãn kinh- mãn kinh là bình thường, để mà sống vui, sống khỏe, cuộc sống đầy ý nghĩa.

Bài liên quan:

Nhận xét bài: Mãn kinh-thay đổi của cơ thể phụ nữ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s